INDUSTRIALIZACJA BIAŁEGOSTOKU

XIX-wieczna industrializacja jest niezwykle ważnym okresem historii Białegostoku. To przemysł przemienił kilkutysięczną osadę z czasów Branickich w trzystutysięczne miasto, bez niego Białystok pozostałby senną miejscowością przypominającą inne rezydencjonalne miasta XVIIIw.: Łańcut czy Rydzynę. To fabryki stanowiły o specyfice życia miejskiego Białegostoku w XIX w. Dawały możliwość znalezienia trudnej, ale również jakże upragnionej pracy. Brakowało jej w przeludnionych wiejskich gospodarstwach. To ona przyciągała ludzi do, będącego ich Ziemią Obiecaną miasta. Była szansą rozpoczęcia nowego sposobu życia. Oderwania się od niewolniczego niemal uzależnienia od uprawianej roli, niepewności pogody i wcale nie lżejszego trudu. Dawała nadzieję wolności, nie łatwej i ryzykownej ale możliwej przecież. Alternatywą była jedynie emigracja.

Nie można pomijać tego aspektu przeszłości. Historia Białegostoku jest w skali kraju unikatem - żadne z polskich magnackich, rezydencjonalnych miast nie rozwinęło się tak jak Białystok. Co więcej, stare fabryki są świadectwem ponad stuletniego współuczestnictwa miasta w ważnym procesie przemian Europy. Potrafiliśmy nie tylko uprawiać ziemniaki i żyto, ale również tworzyć najnowocześniejsze gałęzie ówczesnej gospodarki. Konkurowaliśmy skutecznie z przemysłem Anglii, Francji i Niemiec. Świadkami tego są fabryczne budynki. Musimy je chronić. Zwłaszcza obecnie przed włączeniem do Unii Europejskiej, ich obecność pomoże przezwyciężyć obawy i lęki, przypominając, że jeszcze niedawno całkiem nieźle w tej Europie radziliśmy sobie.

Powinniśmy uwzględnić adaptacje kilku najstarszych budynków fabrycznych. Są naszym dziedzictwem. Takie działanie jest już standardem w całej Polsce. Najlepszym przykładem stała się bardziej zdewastowana, niż w fabryka przy Augustowskiej Stara Papiernia w Konstancinie pod Warszawą. Jak bardzo udanym można obejrzeć na stronie - www.starapapiernia.pl. Inny interesujący projekt to Stary Browar w Poznaniu - www.starybrowar.pl

Adam Turecki

Lokalizacja fabryk w XIX w. w Białymstoku